Voedingscentrum.nl maakt gebruik van cookies. Waarom? Lees onze uitleg. Je kunt de webanalyse cookies instellingen aanpassen.
 

Gezonder aanbod kiezen

Een gezondere kantine, dat betekent een gezond aanbod. Hoe zorg je voor een smakelijk, aantrekkelijk en betaalbaar aanbod? En hoe zorg je dat het ook verkocht wordt? Tips en trucs. 

In de 4 basisregels is opgenomen dat er ten minste één betere keuze beschikbaar is per productgroep, dat waterdrinken gestimuleerd wordt en in het geval van de Zilveren en Gouden kantines wordt er ook groente en/of fruit aangeboden. 

Wat is gezonder aanbod?

Om te bepalen wat een gezond aanbod is, gelden voor de kantines in grote lijnen de richtlijnen  Schijf van Vijf

Van elke productgroep moet een betere keuze worden aangeboden. In de productgroep brood is bijvoorbeeld volkorenbrood een betere keuze, witbrood een uitzondering. Bij zuivel is volle melk een uitzondering en magere melk een betere keuze. Zo kun je per productgroep betere keuzes maken.  Bekijk de keuzetabel

Inspiratie voor de betere keuze

Bekijk of download voor een uitgebreid overzicht van betere keuzes de Inspiratielijst hieronder. Daarin maken we ook onderscheid tussen Schijf van Vijf-producten en dagkeuzes, zodat je kunt kiezen voor meer Schijf van Vijf-producten. 


De juiste verhouding

In een gezonde kantine tellen ook de aantallen en verhoudingen tussen gezond en ongezond aanbod mee. Zou je 12 appels aanbieden en 8 roze koeken, dan kom je uit op een kantine die voor 60% betere keuzes heeft. Leg je 16 appels neer en 4 roze koeken, dan is 80% een betere keuze. Het ligt aan het niveau kantine hoe groot het aanbod in betere keuzes is. 
Bekijk de verschillen tussen Brons, Zilver, Goud en Ideaal

Tips per onderwerp

Maak fruit en groente leuk en makkelijk

Klanten vinden fruit en groente heerlijk, maar ze zijn ook heel gevoelig voor de manier waarop het wordt aangeboden. Groente en fruit passen bij elke maaltijd en ook tussendoor. 

Tips om groente en fruit eens op een andere manier aan te bieden:

  • Bied elke week een ander soort fruit of salade aan, passend bij het seizoen: aardbeien in de zomer, peren en mandarijnen in de herfst.
  • Maak het je klanten gemakkelijk. Een hele meloen verkoop je niet snel, een meloensalade wel.
  • Laat klanten zelf snel hun appels en peren in stukjes snijden met een appelsnijder.
  • Varieer in de manier van aanbieden; voorgesneden in een salade, op een ijsstokje of fruitspiesjes.
  • Naast fruit bestaan er ook kleine zakjes snoepgroenten, bijvoorbeeld snoeptomaatjes, mini-komkommers, mini-paprika's, wortelbolletjes, stukjes komkommer of radijsjes. Wist je dat je met 7 kleine tomaatjes (50 gram) al een vijfde van je dagelijkse hoeveelheid groenten hebt gegeten?
  • Ook gedroogd fruit, zoals rozijnen, abrikozen en pruimen vallen in de Schijf van Vijf. (Gesuikerd fruit of fruitchips vallen hier niet onder!)
  • Leg het fruit dat je hebt eens op kleur.
  • Inventariseer eens of je afspraken kunt maken met de plaatselijke groenteboer of supermarkt. Wellicht willen zij wel fruit sponsoren op een bepaalde dag.
  • Vaak zie je dat klanten het heel aantrekkelijk vinden om fruit te kopen dat anders is dan ze thuis krijgen. Als het in het seizoen is zijn aardbeien, kersen, mango, ananas en meloen aantrekkelijk en betaalbaar.

Voorbeeld van een weekmenu

Maandag: Frisse fruitspiesjes dag
Dinsdag: Mini-groentendag 
Woensdag: Groentespiesjes-dag
Donderdag: Vers fruit dag
Vrijdag: Fruitsalade-dag (recepten)

Is je kantine alleen in het weekeinde open? Door de fruitsalade-dag na de fruitdag te organiseren, kun je het fruit dat over is van de dag ervoor gebruiken. Lelijke plekjes snijd je weg, de rest kun je afspoelen en nog prima gebruiken in een salade. Als er groenten over zijn, kun je dat verwerken als broodbeleg, als groentepuree of in plakjes, of in verse soepen. Zo werken jullie meteen duurzamer.  Bekijk hier recepten voor broodbeleg

Misschien geven de volgende filmpjes nog wat inspiratie over het bevorderen van fruitconsumptie in de kantine. De filmpjes zijn gemaakt door Brian Wansink: Do you want fruit with that?

sluiten
Gezonde aanbieders

Onderstaande lijst is opgesteld voor schoolkantines, maar kan ook andere kantines van pas komen. 

Cateraars

Automaten

Producten

Interventies/activiteiten/concepten

sluiten
Start de dag met een ontbijt

Er wordt wel gezegd dat het ontbijt de belangrijkste maaltijd van de dag is. Hierbij een aantal tips om klanten goed aan de dag te laten beginnen:

  • Verkoop 's ochtends koppen yoghurt met muesli voor een hele aantrekkelijke prijs. Veel klanten maken hier gebruik van.
  • Maak een ontbijtpakket klaar met een bruin broodje kaas, een stuk fruit en wat drinken, zoals (karne)melk of een flesje water.
sluiten
Brood en beleg

In bruin brood zitten meer vezels en daarom heeft bruin brood de voorkeur boven wit brood. Maar lang niet alle soorten bruin brood bevatten voldoende vezels. Volkorenbrood is het gezondste. Stimuleer de verkoop van bruin brood door meerdere soorten aan te bieden: bolletjes, triangels, pistoletjes en boterhammen gemaakt van lekkere dikke plakken brood. Leg deze gezonde broodjes vooraan en leg de witte broodjes zoveel mogelijk uit het zicht.

Als je het meest populaire beleg alleen nog maar op bruin aanbiedt, zullen de klanten eerder een bruin broodje kiezen. Wat ook werkt is als je de bruine broodjes van tevoren bereidt, waardoor de klant ze direct kan kopen. Witte broodjes maak je dan alleen op verzoek aan de balie klaar. Dan moeten ze erop wachten en zullen ze vaker voor bruin kiezen. In veel kantines wordt zelfs alleen nog maar bruinbrood aangeboden en dit gaat erg goed, want het aanbod bepaalt de vraag!

Wil je de klanten iets zoets kunnen bieden, maar geen koek, appelflap of suikerwafel? Denk eens aan boterhammen met zoet beleg (zoals appelstroop of halvajam). Zoet beleg is in kleine verpakkingen los te verkopen. Ook kun je een tosti maken met appel, appelstroop en kaneel. Of een (bruine) krentenbol van de vorige dag als tosti aanbieden. Ruikt meteen heerlijk! Het broodassortiment is makkelijk uit te breiden door er een krenten- of mueslibol aan toe te voegen. 

Het smeren met halvarine of margarine levert vitamines (A & D) en goede vetten. Kijk voor de minder vette beleg varianten, zoals 30+ kaas of magere ham, ook eens op de inspiratielijst!

Op zoek naar recepten en meer suggesties voor broodbeleg? Je vindt  volop beleg-ideeën op de site van het Voedingscentrum

sluiten
Tosti-variaties

Een tosti is een prima product voor in een gezonde kantine en de mogelijkheden om te variëren zijn eindeloos. Een tosti kan bestaan uit twee witte boterhammen, maar als je een tosti maakt met bruin brood vinden de meeste klanten dat geen bezwaar.

Varieer met beleg; zo is het lekker om naast de kaas ook eens tomaat of ananas toe te voegen. Dit kan natuurlijk ook bij andere broodjes voor in een tosti-apparaat, bijvoorbeeld panini. Er zijn tosti-ijzers verkrijgbaar waarmee je in één keer 6 tosti’s kunt maken (=12 boterhammen met kaas). Als je kaas gebruikt, kies dan het liefste 20+ kaas, dat minder caloriUen bevat dan andere kazen. Een plakje geeft voldoende smaak.

Er zijn kantines die een tosti-bar hebben geplaatst. De klanten nemen hun eigen brood mee en kunnen er zelf in de kantine een tosti van maken. Je zou er zelfs voor kunnen kiezen om brood met kaas (en/of ham) – kant-en-klaar vanuit de diepvries -  te verkopen aan de balie en de klanten daar zelf een tosti van te laten maken. Ideaal voor als ze brood vergeten zijn.

Lekkere tostirecepten? Kijk op onze  receptenpagina

sluiten
Varieer met exclusieve broodjes

Broodjes zijn altijd lekker, vooral als er ook nog rauwkost op zit. En ze horen tot de basisproducten. Om een grotere doelgroep te bereiken, zou je meer kunnen variëren in het broodaanbod. De Broodjeswijzer helpt een assortiment samen te stellen.

Betrek de klanten

Wanneer vaste klanten betrokken worden is de kans groter dat de broodjes goed aanslaan. Laat ze bijvoorbeeld met behulp van de broodjeswijzer een aantal broodjes samenstellen of vraag naar hun ideeën via een ideeënbus. 

Pick en mix

Geef klanten de kans om verschillende smaken broodjes bij elkaar te zoeken met een pick en mix-actie. Een klein broodje kost dan bijvoorbeeld 1 euro, 3 kleine broodjes samen 2,50 euro.

Makkelijke variatie

Wil je wel een afwisselend weekmenu, maar niet elke dag veel verschillende broodjes maken? Verkoop dan dagelijks 3 ‘eenvoudige’ broodjes, zoals een bruin of volkoren zacht bolletje met 20+ kaas en rauwkost. Vul dit aan met ‘exclusieve broodjes’, zoals tosti’s, panini, sandwiches, wraps en krenten- of mueslibollen. Maak bijvoorbeeld van maandag een tosti-dag en van dinsdag een broodjes- en krentenbollendag. Eventueel varieer je ook nog eens wekelijks met het beleg. Dus kies voor week 1 een tosti Hawaï en in week 2 de appeltosti.

Voorbeeld van een weekmenu

Maandag: Tosti-dag ( recepten
Dinsdag: Broodjes en krentenbollen-dag ( recepten
Woensdag: Panini-dag ( recepten)
Donderdag: Sandwich-dag ( recepten)
Vrijdag: Wrap-dag ( recepten)

Tip: Zorg ervoor dat de eenvoudige broodjes relatief goedkoop geprijsd zijn ten opzichte van het ‘exclusieve’ broodje.

sluiten
Water

Het zou mooi zijn om een watertappunt in je kantine te introduceren. Zo hebben klanten een mogelijkheid om kraanwater te drinken in plaats van frisdrank. Jullie kunnen hiervoor een van de volgende partijen benaderen: 

Als er geen mogelijkheid is om een watertappunt te introduceren, dan kunnen jullie tijdens de pauze mooie kannen met water op de balie neerzetten. Dit is natuurlijk een geweldig initiatief, omdat klanten hierdoor worden gestimuleerd om kraanwater te drinken in plaats van frisdrank. Mooi weer? Maak kannen met verse munt en citroen of ander fruit of kruiden.

sluiten
De gezonde automaat

Er zijn ook gekoelde automaten waarin je allerlei soorten betere keuzes kunt aanbieden. Bijvoorbeeld voorverpakte belegde volkorenbroodjes, krenten- en mueslibollen.
 
Maar in automaten is soms ook ruimte voor zuivelproducten, zoals yoghurtdrank. Zakjes voorgesneden fruit en groenten passen ook in de automaat. Maar het grote voordeel van deze automaten is dat je overgebleven broodjes van de balieverkoop hierin kunt aanbieden. Zo voorkom je verspilling. Kijk eens welke mogelijkheden er zijn op het gebied van gezonde producten in automaten:

sluiten
Soep: een gezonde keuze

Soepen zijn er in alle soorten en maten. Zeker in de warme wintermaanden is een kopje soep heerlijk. Dit kan samen met een broodje bij de lunch of als tussendoorproduct. Alle soepen worden binnen de richtlijnen als een betere keuze gerekend. Serveer bij de soep een stukje volkoren brood in plaats van witbrood.

Er zijn diverse mogelijkheden om lekkere soepen aan te bieden: 

  • Zelf maken. Bekijk eens onze heerlijke soeprecepten. 
  • Kant-en-klare soep als basis, met verse groente
  • Soepautomaat kan natuurlijk ook. Deze 365-Soup Server biedt verse soepen aan. 
sluiten
Snack(s) met mate

Gefrituurde snacks passen niet binnen een gezonde kantine, omdat de producten veel calorieën en vaak ongezonde vetten leveren. Maar klanten houden natuurlijk wel van variatie en vinden het ook lekker om soms iets warms te eten. Gelukkig zijn er volop hartige warme happen te maken met producten uit de Schijf van Vijf en dus passen binnen een gezonde kantine. Voorbeelden hiervan zijn:

  • Tosti-varianten
  • Broodje hete kip
  • Broodje warme makreel
  • Broodje hotdog (één mager knakworstje) 
  • Pizza (met volkorendeeg)
  • Quiche (met volkoren brooddeeg)
  • Meergranen wraps
  • Soep

Diverse voorbeelden zijn te vinden op de receptenpagina. 

Stap voor stap

Als dit een stap te ver is, kun je overwegen om het aanbod op een andere manier aan te bieden:

  • Aantal gefrituurde producten verminderen.
  • Niet de hele dag door aanbieden. 
  • Alleen op aanvraag afbakken of kleinere hoeveelheden afbakken (op=op)
  • Pas vanaf een bepaalde tijd verkopen, bijvoorbeeld na 13.00 uur.
  • Een keer per week.
  • Als er frituur (oven)snack wordt verkocht, bied deze alleen aan met een broodje (het liefst volkoren of bruin).
sluiten
Sauzen: vervang flessen door zakjes

De praktijk leert dat er van sauzen uit een grote fles meer gebruikt wordt dan van sauzen die worden aangeboden in een afgemeten zakje. Dit is de reden dat sauzen uit fles in de kantinescan meetellen als uitzonderingen. Wil je de drempel om sauzen te gebruiken, verhogen? Laat je klanten dan een klein bedrag betalen voor voor het gebruik ervan.

sluiten

Veelgestelde vragen Aanbod

Is witbrood met toegevoegde vezels een betere keuze?

In principe wel. Brood is een betere keuze als er 4,5 gram of meer vezels per 100 gram inzitten. Normaal gesproken hoort witbrood hier niet bij, maar er bestaat witbrood waaraan extra voedingsvezel is toegevoegd, waardoor het een betere keuze is. Op zichzelf mist dit brood de gezonde uitstraling van bruin- of volkorenbrood. Om dat te compenseren informeer je klanten met bijvoorbeeld een bordje met uitleg.

sluiten
Waarom telt het soort broodbeleg van belegde broodjes niet?

Veel broodbeleg is een uitzondering, bijvoorbeeld omdat er te veel verzadigd vet en/of zout in zit. Een bruin- of volkorenbroodje met dit soort beleg zou daardoor ook een uitzondering worden. Dit vinden wij op dit moment te streng De kantinescan kijkt daarom, tot 1 januari 2020 niet naar het soort beleg op de broodjes.

Wel wordt in de scan om de hoeveelheid beleg gevraagd. Maximale hoeveelheden:

  • Boterham: 15 gram zoet, 20 gram hartig
  • Broodje: 25 gram zoet, 30 gram hartig
  • Dubbele boterham: 30 gram zoet, 40 gram hartig
  • Saus/dressing: maximaal 1 eetlepel

Is al het broodbeleg dan goed? Nee, wanneer je een gefrituurde snack op een broodje serveert, dan is dat een uitzondering. Ook raden we je aan om zoveel beleg te kiezen dat binnen de Schijf van Vijf past, zoals notenpasta, 30+ kaas of mozzarella. Of een dagkeuze, een product buiten de Schijf van Vijf dat een dagelijkse uitzondering kan zijn, zoals kipfilet, jam of selderijsalade. Groente en fruit zijn extra slimme variaties, omdat deze meteen meetellen bij groente en fruit.

Bekijk de inspiratielijst voor meer ideeën voor broodbeleg

sluiten
Tellen groente en fruit op broodjes mee als groente en fruit?

Ja, deze tellen mee. Denk aan komkommer, tomaat en banaan. Geef per broodje aan welke soort groente of fruit erop zit. 4 keer broodbeleg van een bepaalde groente of fruit telt de Kantinescan als 1 portie groente of fruit van dat soort. Een voorbeeld: 4 volkoren broodjes gezond met halvarine, kaas, komkommer en tomaat tellen als 6 betere keuzes:

- 4 betere keuzes bij productgroep belegde broodjes
- Op 4 broodjes komkommer = 1 keer komkommer (betere keuze) bij productgroep groente
- Op 4 broodjes tomaat = 1 keer tomaat (betere keuze) bij productgroep tomaat

Is jouw ambitie een Zilveren Kantine, zorg dan dat de kantine in ieder geval groente of fruit aanbiedt. Wil je het niveau Goud of zelfs Ideaal behalen? Bied dan groente én fruit aan.

sluiten
Waarom zijn sappen en smoothies uitzonderingen geworden?

Sap, zoals vruchten- en groentesap, en smoothies staan niet in de Schijf van Vijf. Fruit kun je beter eten dan drinken. Sap bevat minder voedingsstoffen dan de groente of het fruit waar het van gemaakt is. vruchtensap heeft niet de positieve effecten op de gezondheid als fruit. Bovendien bevat vruchtensap veel suiker.

Bij het drinken van vruchtensappen voel je pas veel later dat je vol zit dan bij het eten van een stuk fruit. Hierdoor krijg je dus ongemerkt veel calorieën binnen. Het drinken van veel vruchtensap vergroot daarmee de kans op overgewicht en diabetes type 2. Bovendien bevatten vruchtensappen zuren die het gebit aan kunnen tasten. In de Schijf van Vijf staan water, thee en koffie zonder suiker.

sluiten
Hoe kan ik verantwoord frituren in de kantine?
Een frituur past niet goed bij een gezonde kantine. De geur van frituur verleidt klanten tot het eten van producten met veel calorieën. Bij een Gezondere Kantine worden klanten verleid met de geur van gebakken volkorenbrood, een gebakken eitje, of een verse groentesoep met veel groente. Toch frituren? Gebruik dan vloeibaar vet zoals zonnebloemolie of vloeibaar frituurvet. Hierin zit minder verzadigd vet dan in hard frituurvet.
sluiten
Moet een betere keuze in de automaat én bij het uitgestalde aanbod aanwezig zijn?
Ja, om te voldoen aan de richtlijnen hoort in elke productgroep een betere keuze te zijn, zowel bij het uitgestalde aanbod als bij de automaten. Bied je bijvoorbeeld op beide plekken belegde broodjes aan? Dan bied je zowel bij het uitgestalde aanbod als in de automaten een volkoren of bruin broodje aan.
sluiten

De Gezonde Kantine

Maak gezond kiezen gemakkelijk

Onze omgeving zit vol ongezonde verleidingen. Dat maakt kiezen voor gezond soms knap lastig, vooral als er niet eens een gezonde optie te krijgen is. Met de Richtlijnen Gezondere Kantines werk je naar een kantine waar gezond de norm is.